Biologie 5
Thema 5 Ordening en evolutie
Basisstof 2 Wat is een soort?
Organisme welke tot dezelfde soort horen kunnen onderling vruchtbare nakomelingen voortbrengen. Al zijn ze van
verschillende rassen. Vaak is het moeilijk te bepalen of organisme tot één soort behoren. Soms is slechts een deel van
de nakomelingen vruchtbaar. Een soort bestaat uit één of meer populaties. Onder een populatie verstaan we een
groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied die samen een voortplantingsgemeenschap vormen.
De binaire naamgeving
Soorten worden aangeduid met een wetenschappelijke naam. De Zweedse bioloog Linnaeus heeft de
wetenschappelijke naamgeving opgezet. Hij voerde de binaire (tweedelige) naamgeving in.
Basisstof 6 Evolutie
In de loop van miljarden jaren zijn uit eenvoudig gebouwde organismen steeds ingewikkelder gebouwde organismen
ontstaan. Deze ontwikkeling wordt evolutie genoemd. Creationisten geloven in het scheppingsverhaal van god. De
grondgedachten van Darwin zijn in de huidige evolutietheorie terug te vinden. We spreken dan ook van de
neodarwinistische evolutietheorie of het neodarwinisme. Deze theorie gaat uit van verscheidenheid in genotype,
natuurlijke selectie en soortvorming door isolatie.
Basisstof 7 Argumenten voor Evolutie
Fossielen zijn versteende overblijfselen van organismen of afdrukken van organisme in gesteenten. De wetenschap
die zich bezig houd met het bestuderen en verzamelen van fossielen heet de paleontologie. Fossielen kunnen
ontstaan als dode organismen niet vergaan, bijvoorbeeld als ze bedekt worden door sedimenten. Homologie duid op
verwantschap van organismen: de organismen hebben dezelfde gemeenschappelijke voorouder. Homologe organen
zijn organen die overeenkomsten vertonen in de bouw en hebben een gelijke embryonale ontstaanswijze. Homologe
organen zijn ontstaan uit dezelfde grondvorm, door invloeden uit het milieu hebben ze verschillende functies
gekregen. Analoge organen zijn niet ontstaan uit dezelfde grondvorm. Door aanpassing aan het milieu zijn bij niet
verwante organismen organen met vergelijkbare functie ontstaan. Rudimentaire organen of rudimenten zijn ‘resten’
van organen die voorouders wel hadden, de rudimenten ontstaan op dezelfde manier als homologe organen maar nu
verliezen ze hun functie. Andere overeenkomsten hebben te maken met mitose, meiose, DNA en eiwitten.
Basisstof 8 De geschiedenis van het leven op aarde
Geologen hebben de periode sinds het ontstaan van de aarde verdeeld in tijdperken en perioden.
Het ontstaan van het leven
De eerste eenvoudige vormen van leven zijn moeten ontstaan uit anorganische stoffen. Deze levensvormen leefden in
water omdat de lucht toen nog geen zuurstof bevatte. We veronderstellen dat de eerste cellen met organellen zijn
ontstaan volgens de endosymbiosetheorie (endo = binnen en symbiose = samenleven) afbeelding 49, blz. 184.
Van zee naar land
Het ontstaan van veelcellige organimse was in het Precambrium. Al het leven speelde toen nog in zee af. Reptielen
worden de eerste gewervelde landdieren genoemd, omdat ze voor de voortplanting niet meer van het water
afhankelijk waren. Er ontstond een grote verscheidenheid aan sauriës (sauros = hagedis). Tijdens de bloeitijd van de
sauriës ontstonden de eerste zoogdieren en vogels. De eerste primitieve mensen verschenen ongeveer een miljoen
jaar geleden. De huidige mensenrassen zijn ongeveer 30.000 jaar geleden ontstaan.
